Khi nào được áp dụng miễn trách nhiệm hình sự?

1.Miễn trách nhiệm hình sự là gì?

Miễn trách nhiệm hình sự là việc người đã thực hiện hành vi có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm nhưng thỏa mãn các điều kiện đặc biệt nhất định cho họ miễn phải chịu trách nhiệm, không phải chịu hình phạt theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Đây là một chế định thể hiện sự nhân đạo của pháp luật trong những trường hợp đặc biệt, phù hợp với chính sách khoan hồng của Nhà nước.

2. Các trường hợp được áp dụng miễn trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự?

Các trường hợp chung được miễn trách nhiệm hình sự

Theo Điều 29 Bộ luật Hình sự 2015, người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự khi có một trong các căn cứ sau:

+ Khi có quyết định đại xá;

+ Khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử, do có sự thay đổi chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội;

Người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự khi có một trong các căn cứ sau:

+ Khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử, do chuyển biến của tình hình mà người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa;

+ Khi tiến hành điều tra, truy tố hoặc xét xử, người phạm tội mắc bệnh hiểm nghèo dẫn đến không còn khả năng gây nguy hiểm cho xã hội nữa;

+ Trước khi hành vi phạm tội bị phát giác, người phạm tội tự thú, khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và điều tra tội phạm, cố gắng hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả của tội phạm và lập công lớn hoặc có cống hiến đặc biệt, được Nhà nước và xã hội thừa nhận.

Những quy định này thể hiện rõ chính sách khoan hồng của pháp luật hình sự Việt Nam, đặt mục tiêu giáo dục, răn đe lên trên trừng phạt.

Trường hợp miễn trách nhiệm hình sự theo đề nghị của bị hại

Theo khoản 3 Điều 29 Bộ luật Hình sự 2015, người thực hiện hành vi phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

+ Thực hiện tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng do vô ý gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hoặc tài sản của người khác;

+ Tự nguyện sửa chữa, Bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả;

+ Được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự.

Trường hợp miễn trách nhiệm hình sự trong trường hợp đặc biệt

Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự về tội định phạm.

Theo quy định tại Điều 16 Bộ luật Hình sự 2015 thì tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là tự mình không thực hiện tội phạm đến cùng, tuy không có gì ngăn cản.

Chính sách khoan hồng – tinh thần nhân đạo của pháp luật hình sự

+ Khuyến khích người phạm tội tự giác sửa sai;

+ Tạo cơ hội để người vi phạm hòa nhập lại cộng đồng;

+ Giảm gánh nặng cho xã hội và hệ thống tư pháp.

Đặc biệt với các hành vi ít nghiêm trọng, việc miễn trách nhiệm hình sự giúp người dân tránh được hậu quả pháp lý nặng nề như phạt tù, mất việc làm, ảnh hưởng gia đình và tương lai con cái.